Ordomedic

Gerelateerde adviezen en nieuws

Ziekenhuizen07/04/1978 Documentcode: a026029
Zware medische apparatuur

De Nationale Raad van de Orde van de Geneesheren heeft kennis genomen van het wetsontwerp tot wijziging van de wetgeving op de ziekenhuizen en betreffende sommige andere vormen van verzorging (Parlementaire bescheiden, Kamer, 1977, BZ, 85, nr. 1).

Dit ontwerp werd door de Kamer gestemd en is thans hangend bij de Senaat (Gedr. St. van de Senaat, 1977‑1978, 243, nr. 1).

Het ontwerp wijzigt onder andere het artikel 6 bis, § 2, 5°, c, van de wet van 23 december 1963 op de ziekenhuizen, al gewijzigd door de wetten van 6 juli 1973 en 5 januari 1976.

Het artikel 6 bis, § 2, 5°, voorziet thans onder

a) dat het Fonds voor de bouw van ziekenhuizen en medisch-sociale inrichtingen kan tussenkomen, desgevallend tot 100 %, in de financiering van de investeringskosten van zware medische apparatuur. De Koning bepaalt op éénsluidend advies van de Ziekenhuisraad welke uitrusting als zware medische apparatuur moet worden beschouwd.

Hetzelfde artikel voorziet, onder

b) dat de sub a) bedoelde tussenkomst evenwel slechts kan geschieden wanneer de installatie van bedoelde apparatuur past in het kader van een programma, opgesteld door de Koning, op grond van de criteria die door Hem worden bepaald, na advies van de Nationale Commissie voor ziekenhuisprogrammatie.

Onder c) bepaalt de huidige tekst dat de Koning de installatie van bepaalde uitrustingen van zware medische apparatuur aan een toelating mag onderwerpen.

Het wetsontwerp dat besproken wordt, voorziet dat de bepaling onder c) zal worden vervangen door de volgende tekst:

«c) Vanaf het ogenblik dat een uitrusting door de Koning als zware medische apparatuur is bepaald, overeenkomstig a) mag zij niet meer worden geïnstalleerd zonder voorafgaande toelating van de Minister die de Volksgezondheid onder zijn bevoegdheid heeft, en dit zelfs wanneer de initiatiefnemer geen beroep doet op de sub a) bedoelde toelage en ook wanneer de investering geschiedt buiten de in 1° bedoelde ziekenhuizen en medisch‑sociale inrichtingen.

Alvorens te beslissen over de aanvraag tot toelating, verzoekt de Minister om het advies van de bevoegde commissie voor ziekenhuisprogrammatie.»

Het wetsontwerp vult de voorafgaande bepalingen aan met de volgende tekst die d) en e) vormen:

«d) de Koning kan bepalen vanaf welke datum de exploitatie verboden wordt van zware medische apparatuur die niet past in het kader van een onder b) bedoeld programma dat Hij heeft vastgesteld.

e) vanaf het ogenblik dat de tussenkomst van het Fonds 100 % van de investeringskosten bedraagt van de zware medische apparatuur, mogen geen afschrijvingen noch financiële lasten van deze apparatuur meer in aanmerking worden genomen als bestanddeel van de tussenkomst van de verplichte verzekering tegen ziekte‑ en invaliditeit of van de verpleegdagprijs.

De Koning bepaalt bij een in Ministerraad overlegd besluit de voorwaarden van tussenkomst van het Fonds voor installatie van de zware medische apparatuur.»

Het ontwerp voegt tenslotte, bij artikel 6 bis, § 2, van de wet van 23 december 1963, een als volgt luidend 6°:

«6° De Koning kan, de Ziekenhuisraad gehoord, bij een in Ministerraad overlegd besluit de laboratoria voor klinische biologie gelijkstellen met zware medische apparatuur en ze geheel of gedeeltelijk onderwerpen aan de bovenstaande regelen.»

Anderzijds, bestraft het artikel 2 van het wetsontwerp met een gevangenisstraf van acht dagen tot drie maanden en met een geldboete van zes en twintig tot tweeduizend frank of met één van die straffen alleen:

«Hij die met overtreding van artikel 6 bis, § 2, 5°, c), zware medische apparatuur installeert zonder voorafgaandelijk toelating van de Minister bevoegd voor de Volksgezondheid, of die met overtreding van artikel 6 bis, § 2, 5°, d), zware medische apparatuur exploiteert, die niet past in het kader van een programma door de Koning vastgesteld.»

***

Het door het wetsontwerp voorziene stelsel kan in grote trekken als volgt worden samengevat:

De wet bepaalt geenszins wat onder zware medische apparatuur moet worden verstaan.

Gelijk welke medische apparatuur zal dus als zwaar worden beschouwd, zodra een koninklijk besluit genomen op éénsluidendadvies van de Ziekenhuisraad, haar deze kwafificatie zal hebben toegekend.

De installatie en de exploitatie van een zware medische apparatuur zonder toelating zijn verboden op straffe van correctionele straffen.

Zodra een koninklijk besluit een medische uitrusting als zware medische apparatuur zal hebben bepaald, zal zijn exploitatie kunnen worden verboden, zelfs wanneer die apparatuur voor de datum van het koninklijk besluit geïnstalleerd is. Dit besluit zal de installatie van de apparatuur dus met terugwerkende kracht treffen, vermits deze installatie nutteloos zal worden.

***

Het ontwerp heeft een driedelig doel:

  1. een ziekenhuisprogrammatie op touw zetten;
  2. de financiering van de zware medische apparatuur verzekeren;
  3. de uitgaven van de ziekte‑ en invaliditeitsverzekering beperken.

Maar het ontwerp bevat verbodsbepalingen die geenszins gerechtvaardigd worden door dit driedelig doel.

  1. Het verbod geldt zelfs als de zware medische apparatuur buiten de ziekenhuizen en de medisch‑sociale instellingen bedoeld in artikel 6 bis, § 2, 1° van de wet, wordt geïnstalleerd. Ze beoogt dus elke fysische‑ of rechtspersoon, zelfs vreemd aan de ziekenhuizen die onder de wet vallen.
  2. Het verbod geldt niet alleen voor de apparatuur verworven met de toelagen van de openbare macht, maar voor elke zware medische apparatuur gekocht met de gelden van een rechtspersoon of fysische persoon, of zij nu die gelden persoonlijk bezitten, of deze gelden verzameld werden na een oproep tot de publieke solidariteit, of deze door een liefdadigheidsvereniging werden ingezameld, die de ontwikkeling en de vooruitgang van de behandeling van een bepaalde ziekte tot doel heeft ofwel dat ze het voorwerp zijn van een daad van mecenaat.
  3. Tenslotte is het verbod zelfs van toepassing onafgezien van de weerslag die de exploitatie van de apparatuur op de ziekte-en invaliditeitsverzekering ook zou hebben.
    Het geldt zelfs indien geen enkele tussenkomst wordt gevraagd aan de verzekering, de tussenkomst tot de kostprijs wordt beperkt, of de tussenkomst, de voor gebruik van een door de openbare macht 100 % gesubsidieerd toestel bepaalde tussenkomst, niet overschrijdt (zie bepaling voorzien onder letter e) van het ontwerp).

***

Behoudens in gevallen waar een toelating wordt verleend, gaat het dus om een absoluut verbod dat iedereen treft, onder gelijk welke voorwaarden, en dit onder bedreiging van correctionele straffen.

***

De Nationale Raad van de Orde van de Geneesheren meent dat dit dwangsysteem niet overeenstemt met de grondprincipes betreffende de uitoefening van de geneeskunst.

Bovendien miskent het de gelijkheid onder de burgers, die de internationale rechtsmachten onder de notie van gelijke berechtiging bepalen.

***

De principes betreffende de geneeskunst worden met name in artikel 11 van het koninklijk besluit nr. 78 van 10 november 1967 uitgedrukt, krachtens welk besluit aan de geneesheren «geen reglementaire beperkingen mogen worden opgelegd bij de keuze van de middelen die aangewend moeten worden, hetzij voor het stellen van de diagnose, hetzij voor het instellen en uitvoeren van de behandeling, hetzij voor het uitvoeren van magistrale bereidingen.»

Krachtens dit zelfde artikel worden misbruiken van de vrijheid waarvan de geneesheren in dit drievoudig opzicht genieten door de raden van de Orde, waarvan ze afhangen, beteugeld.

Deze tekst heeft kracht van wet.

Een nieuwe wet kan weliswaar op zuiver juridisch vlak een vroegere wet wijzigen of er uitzonderingen of beperkingen aanbrengen.

Maar het voormelde artikel 11 heeft niet alleen het karakter van een wettelijke bepaling van positief recht, het is de uitdrukking van een fundamenteel principe van de uitoefening van de geneeskunst, dat bestaat vooraleer het juridisch wordt uitgedrukt.

De vrijheid van de geneesheer op diagnostisch en therapeutisch gebied brengt mee, dat hij vrij de behandeling mag kiezen die hem de meest geschikte lijkt voor zijn patiënt, en dat hij alle technische middelen mag aanwenden die hij nodig acht. Deze vrijheid is de voorwaarde van de kwaliteit van de geneeskunde en van de eerbiediging van de plichtenleer, volgens dewelke de geneesheer, wanneer hij de behandeling van een patiënt aanvaardt, zich verbindt hem de zorgen toe te dienen die stroken met de thans geldende wetenschappelijke kennis (Artikel 34 van de Code van Plichtenleer).

Die vrijheid bestaat niet in het belang van de geneesheer, maar wel in dat van de zieke; ze is maar de waarborg van het fundamenteel recht van ieder menselijk persoon om vrij en in de beste voorwaarden de zorgen te krijgen die zijn toestand vereisen.

Het is overbodig de gevaren te onderstrepen welke elke beperking door de Staat van de vrijheid van de geneesheren en van de rechten van de burgers in dat domein inhoudt.

Weliswaar kan niemand ontkennen dat ekonomische redenen ongelukkigerwijze zekere beperkingen op de zorgverstrekking kunnen vereisen.

Maar in het licht van de voorafgaande principes, is het vanzelfsprekend dat de wetgever slechts beperkingen kan opleggen wanneer ze werkelijk noodzakelijk zijn en als het onmogelijk is op een andere wijze het doel van de wet te verwezenlijken.

***

Het stelsel van het wetsontwerp is bovendien niet overeen te brengen met het principe van de gelijkheid onder de staatsburgers.

Dit principe wordt door artikel 6 van de Grondwet gehuidigd, dat bepaalt dat de Belgen gelijk voor de wet zijn.

Maar dit principe wordt op een meer nauwkeurige wijze geformuleerd in de beslissingen van het Europees Hof voor de rechten van de mens en van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschap, betreffende de «gelijkheid van behandeling».

De gelijkheid van behandeling wordt geschonken zegt één van deze beslissingen, als er voor het gemaakte onderscheid geen objectieve en redelijke rechtvaardiging bestaat. Het bestaan van een dergelijke rechtvaardiging moet beoordeeld worden in verband met het doel en de gevolgen van de betreffende maatregel, en rekening houdende met de in een demokratische samenleving algemeen heersende principes.

Een onderscheid gemaakt in de uitoefening van een bij het Verdrag vastgelegd recht moet niet alleen een wettig doel nastreven: artikel 14 wordt eveneens geschonden als duidelijk vaststaat dat de aangewende middelen redelijkerwijze gesproken niet evenredig zijn aan het beoogde doel (zie hieromtrent de verslagen van Mijnheer Sorensen, Rechter bij het Hof van Justitie, en van Mijnheer Ganshof van der Meersch, Rechter bij het Hof van de rechten van de mens, in «Informatie betreffende het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen», 1977, Ill, blz. 41 en volgende).

Het recht op gezondheidszorgen wordt dermate niet erkend door de Conventie van de rechten van de mens, maar het evenredigheidsbeginsel en de regel van de «gelijkmatigheid» door de internationale rechtsmachten gehuidigd, zijn algemene rechtsbeginselen die in alle materies gelden (ibid).

Het dwingend systeem dat het wetsontwerp voorziet, zonder absolute noodzakelijkheid in verhouding tot het nagestreefde doel, leidt echter tot een behandelingsongelijkheid tussen de verzorgingsinstellingen en tussen de geneesheren in het gebruik van de zware medische apparatuur.

***

Om het overmatig karakter van het wetsontwerp aan te tonen, dienen eerst de afwezigheid van een wettelijke bepaling van de zware medische apparatuur, en het gevaar van willekeur in zijn bepaling door de uitvoerende macht worden onderstreept.

De zware medische apparatuur was al vermeld in artikel 148 van de wet van 5 januari 1976 betreffende de budgettaire voorstellen 1975‑1976.

Tijdens de parlementaire werkzaamheden omtrent deze wet, werd het volgende verklaard (Verslag in naam van de verenigde commissies van Financiën en van de Volksgezondheid van de Senaat):

«Op de vraag tot nadere omschrijving van het begrip zware apparatuur, is de Minister van oordeel dat een scheiden in diagnostische en therapeutische apparatuur niet aangewezen is daar beide er moeten in opgenomen worden.

De Ziekenhuisraad is voldoende bevoegd om ter zake een objectief en valabel advies uit te brengen.
De lijst zal trouwens nooit beperkend opgesteld worden gezien de te snelle technische evolutie in de geneeskunde; wel is de Minister van oordeel dat zeker niet behoort tot deze categorie, onder andere, de uitrusting van tandarts, oogarts, cardioloog en de uitrusting voor radiografie. Deze laatste althans niet in een eerste faze alhoewel men juist hier dicht bij een stadium van overequipering gekomen is. Om dit te voorkomen legt de Minister een imperatieve planning op, ook buiten de ziekenhuizen».

De Minister van dat ogenblik heeft aldus een tamelijk restrictief advies uitgesproken inzake de uitrusting die aan een toelating moet worden onderworpen.

Maar dit is slechts een advies over de toepassing van de wet en wettelijk is er geen beletsel, de uitrusting waarover de tandartsen, de oogartsen en de cardiologen beschikken aan een toelating te onderwerpen.

In het zelfde verslag van de verenigde commissies van de Senaat leest men:

«De bezwaren welke het medisch korps aanvoert als zou de Minister aldus de vrijheid van vestiging en uitrusting van privé-kabinetten beknotten, worden weerlegd doordat duidelijk gesteld is dat het alleen gaat om niet‑rendabele zware medische apparatuur en dit voornamelijk in de ziekenhuizen.»

In werkelijkheid maakt de wet van 1976 geen enkel onderscheid tussen de rendabele en de niet‑rendabele apparaten; anderzijds voorziet ze uitdrukkelijk dat ze van toepassing is zelfs buiten de ziekenhuizen. Dezelfde opmerkingen gelden ook voor het wetsontwerp dat thans wordt overwogen.

***

De Ziekenhuisraad, op wiens éénsluidend advies de Koning bepaalt welke de zware medische apparatuur is, bestaat uit een voorzitter en 49 leden (wet van 23 december 1963, artikel 11).

Hij heeft een algemene commissie en een universitaire commissie.

De algemene commissie bestaat uit 33 leden, waaronder slechts 15 geneesheren, hetzij een minderheid.

De universitaire commissie bestaat uit 21 leden, waaronder slechts 10 geneesheren, hetzij ook een minderheid.

Die samenstelling geeft niet de waarborg dat de problemen van geneeskundige plichtenleer voldoende in overweging zullen worden genomen bij de bepaling van de zware medische apparatuur; ze geeft niet de waarborg dat de delicate wetenschappelijke problemen die bij die bepaling zijn gesteld met de noodzakelijke bevoegdheid zullen worden behandeld, ze geeft niet de waarborg dat men geen overdreven belang zal hechten aan de eigen problemen van de ziekenhuizen ten nadele van de problemen betreffende de uitoefening van de geneeskunde in het algemeen.

Loopt men niet het gevaar van een verouderde technische uitrusting te handhaven, omdat de apparatuur waarover die instellingen beschikken niet voldoende afgeschreven is, en om de installatie van een nieuwe uitrusting te verhinderen die een aan zienlijke vooruitgang betekent voor de geneeskunde, en dit zelfs buiten de betrokken ziekenhuizen.

Zo hangt de wetenschappelijke vooruitgang meer af van de appreciatie van de ziekenhuisbeheerders dan van de geneesheren.

***

De toelatingen tot installatie en exploitatie zullen van het programma afhangen dat de Koning bepaalt, op advies van de commissie voor ziekenhuisprogrammatie en op de adviezen die deze commissie in elk bijzonder geval verleent, inzake de subsidies en de toelatingen.

De samenstelling van de Nationale Commissie voor de ziekenhuisprogrammatie en van de regionale Commissies voor de ziekenhuisprogrammatie zijn behandeld in twee koninklijke besluiten van 12 juni 1974.

De samenstelling van die commissies roept dezelfde opmerkingen op als die van de ziekenhuisraad.

***

Tenslotte is het wetsontwerp overmatig, zoals hierboven reeds werd gezegd, omdat het verbodsbepalingen bevat die niet gerechtvaardigd worden door de nagestreefde doeleinden.

De ziekenhuisprogrammatie rechtvaardigt niet de verbodsbepalingen, die buiten de ziekenhuizen geldig zijn. Het financieren van de zware medische apparatuur vereist niet dat men de aankoop van deze apparatuur zou verbieden, zelfs wanneer men geen beroep doet op de openbare financiën. De beperking van de uitgaven van de ziekte‑ en invaliditeitsverzekering brengt geen absoluut verbod mee van deze apparatuur zonder toelating te gebruiken.

De Nationale Raad stelt zich voornamelijk op deontologisch plan, en zijn eigen wettelijke opdracht bestaat er niet in om middelen voor te stellen om de uitgaven van de ziekte‑ en invaliditeitsverzekering te beperken. Maar hij is hoegenaamd niet ongevoelig voor dit zeer reëel aspekt van het probleem. Het is in die geest dat hij met nadruk wenst te zeggen dat verschillende formules kunnen overwogen worden voor de terugbetaling van de prestaties die met behulp van niet gesubsidieerde zware medische apparatuur worden geleverd.

  1. terugbetaling van de prestaties enkel volgens de kostprijs,
  2. terugbetaling volgens dezelfde maatstaf als voor de gesubsidieerde apparaten,
  3. weigering van terugbetaling zo dit niet tot een discriminatie leidt, die door geen absolute noodzakelijkheid zou gerechtvaardigd worden.

Die oplossingen zouden volkomen efficiënt zijn om de nagestreefde doeleinden te verwezenlijken wat de ziekte‑ en invaliditeitsverzekering betreft.

De verbodsbepalingen die het wetsontwerp voorziet, overtreffen daarentegen hetgeen deze doeleinden nastreven en zij brengen derhalve het evenredigheidsbeginsel in het gedrang.

***

De Nationale Raad is geenszins van plan te ontkennen dat er zware ekonomische problemen bestaan die aan de uitoefening van de geneeskunst verbonden zijn.

Die problemen gaan de Nationale Raad alleen aan in de mate waarin ze een terugslag hebben op de gebinselen die aan de basis liggen van de uitoefening van de geneeskunst in onze maatschappij, en op de medische plichtenleer.

Het komt de Nationale Raad toe te waken dat die principes niet in het gedrang zouden worden gebracht zonder voldoende noodzaak. De vrijheid van de geneesheer op diagnostisch en therapeutisch vlak is er één van.

Artikel 11 van het Koninklijk Besluit nr. 78 van 10 november 1967, dat dit principe in ons positief recht toepast, voorziet ook dat de misbruiken van de vrijheid waarvan de geneesheren genieten, door de raden van de Orde worden beteugeld, waarvan zij afhangen.

De Nationale Raad is zich ervan bewust dat het noodzakelijk is deze misbruiken zeer streng te beteugelen. Enkele maanden geleden is hij met een brede actie begonnen tegen bepaalde misbruiken inzake klinische biologie. Hij is vastbesloten deze actie met de grootste kordaatheid voort te zetten.

Maar de misbruiken van bepaalde geneesheren kunnen zo dwingende maatregelen als deze van het ontwerp niet rechtvaardigen tegenover alle geneesheren. Dan gaat het om kwaad opzet tegen de geneesheren en om een stelsel dat meer op «voorafgaandelijke censuur» gelijkt dan op een programmatie binnen redelijke grenzen gehouden.

***

De Nationale Raad van de Orde van Geneesheren is ervan overtuigd dat de Minister de nodige aandacht zal besteden aan de opmerkingen van deontologische aard die hier werden geformuleerd.

Hij verzoekt deze opmerkingen te willen voorleggen aan de Commissie van Volksgezondheid bij de Senaat waarbij het wetsontwerp hangend is. Het zou ondenkbaar zijn dat de wetgever dermate ernstige maatregelen neemt zonder kennis te hebben genomen van de opmerkingen van de Orde van Geneesheren.

***

Riziv01/01/1978 Documentcode: a027030
Preventieve opdracht van de geneesheren-inspecteurs van de dienst voor geneeskundige controle van het RIZIV

PREVENTIEVE OPDRACHT VAN DE GENEESHERENINSPECTEURS VAN DE DIENST VOOR GENEESKUNDIGE CONTROLE VAN HET RIZIV

Het Bureau van de Nationale raad, dat om uitleg werd gevraagd in verband met de juiste draagwijdte van de nieuwe opdracht van de geneeshereninspecteurs van het Rijksinstituut voor ziekte en invaliditeitsverzekering in de ziekenhuizen met het doel inbreuken op de regeling van de ziekteverzekering te voorkomen, had in maart 1978 een onderhoud met Dr. Lebeer, Geneesheerdirecteur-generaal van de Dienst voor geneeskundige controle van het RIZIV.

Toen de Nationale raad, naar aanleiding van bepaalde interventies van geneeshereninspecteurs, opnieuw werd geraadpleegd, verzocht hij Dr. Lebeer op 23 juni 1978, om mededeling van de preciese richtlijnen die terzake werden uitgevaardigd, m.a.w., wat precies onder «preventieve» opdracht werd verstaan en in hoeverre daarbij artikel 58 van de Code van geneeskundige plichtenleer zou worden geëerbiedigd.
In antwoord hierop, schreef Dr. Lebeer op 10 juli 1978 volgende brief:

« Ik kan U alleen maar herinneren aan de optie die terzake werd genomen, om het veralgemeend onderzoek in al de verplegingsinstellingen van het land, zoals die in augustus 1977 door de Minister van Volksgezondheid was vooropgezet, om te buigen in een zuiver preventieve werkwijze, waarbij a priori van iedere beteugelende actie zou worden argezien om die te vervangen door een systeem dat de mogelijkheid schapt om tot een bestendige dialoog te komen tussen verzekeringsartsen en practici, ten einde door informatie en discussie tot een korrekte toepassing te komen van de spelregels van de verzekering, in een collegiale sfeer en in een vertrouwensrelatie zoals die, dacht ik, tussen geneesheren past.

Ik wil er U eveneens aan herinneren dat ik in meer algemene zin en om alle misverstanden te vermijden, duidelijk gesteld heb dat het niet in onze bevoegdheid lag de appreciatie van de opportuniteit van medische zorgen, binnen of buiten een hospitaal, in het gedrang te brengen. Die behoort vanzelfsprekend tot de medische praktijk.

Maar even zeker behoort de rechtvaardiging van de uitgaven van de verzekering tot de bevoegdheid van de daartoe aangestelde instanties binnen het verzekeringsstelsel zelf. Die hebben inderdaad tot bestendige opdracht na te gaan of de voorwaarden die de verzekering stelt voor haar geldelijke tussenkomst, en die door haar wetgeving en reglementering worden bepaald, inderdaad vervuld zijn.

Ik heb vaak kunnen vaststellen dat dit principieel en fundamenteel onderscheid niet altijd wordt gemaakt en aan de basis lag van heel wat misverstand bij de beoordeling van het object van de medische controle.

Voor wat betreft de toepassing van artikel 54 van de medische plichtenleer kan ik U verzekeren dat hiermede steeds wordt gerekend, maar dat zij vanzelfsprekend weinig problemen stelt in een specifiek preventief kader van medisch toezicht, zoals dit in de betrokken ziekenhuizen werd beoogd, en waarbij uiteraard geen officieel bewijsmateriaal moet worden verzameld zoals dit bij onderzoeken ten laste regelmatig gebeurt.»

Naar aanleding van dit schrijven, drong de Raad aan op een nieuw onderhoud met Dr. Lebeer.

Het is absoluut nodig dat de preventieve opdracht van de geneeshereninspecteurs in de ziekenhuizen duidelijk wordt omschreven gezien de ambiguïteit die blijft bestaan tussen de preventieve rol van deze artsen en hun bevoegdheid van officier van gerechtelijke politie.

Na dit tweede onderhoud met het Bureau van de Nationale raad, wordt door Dr. Lebeer in zijn schrijven van 30 november 1978, het preventieve karakter van deze opdrachten bevestigd:

« In aansluiting met ons onderhoud van 8 november 11., houd ik eraan U nog eens te bevestigen dat wanneer de geneeshereninspecteurs van het Rijksinstituut voor ziekte en invaliditeitsverzekering belast zijn met een controleopdracht met preventief karakter, zoals dit momenteel het geval is in een aantal ziekenhuizen, zij zich per definitie moeten beperken tot het verlenen van informatie of het maken van opmerkingen met het oog op het rechtzetten van vaststellingen die zouden indruisen tegen de reglementaire beschikkingen van de ziekteverzekering, meer bepaald van de nomenclatuur der geneeskundige verstrekkingen.

Deze handelvijze is conform met de laatste zin van artikel 80 van de wet van 9 augustus 1963 die stelt:

«In het raam van de controle op de verzekering voor geneeskundige verzorging, m aakt de dienst voor geneeskundige controle de opmerkingen die hij nuttig acht ten aanzien van de personen en inrichtingen die gemachtigd zijn om geneeskundige verstrekkingen te verlenen».

Deze tekst is de wettelijke basis van ons preventief optreden, zowel binnen als buiten de ziekenhuizen.

Ik blijf ervan overtuigd dat een politiek van informatie en correctie op het kieze gebied van de gezondheidszorg en fundamenteel gezond is, en veruit te verkiezen boven de uitoefening van een toezicht dat er zich zou toe beperken vergissingen en fouten te bestraffen zonder eerst te trachten ze te vermijden. Dit schijnt mij al te gelijk logisch en efficiënt.

Met mijn dank voor het bijzonder collegiaal onderhoud, en steeds ter Uwer beschikking.»

Nadat deze kwestie opnieuw werd onderzocht, werd op de vergadering van 16 december 1978 besloten de preventieve opdracht van de geneeshereninspecteurs op deontologisch gebied, schriftelijk te preciseren:

«Na het lezen van Uw schrijven van 30 november 1978, is het ons duidelijk dat het, juridisch gesproken, voor U onmogelijk is ons te verzekeren dat geneeshereninspecteurs tijdens hun preventieve opdracht, afstand zullen doen van hun bevoegdheid als officier van gerechtelijke politie.

Om deze onvermijdelijke taakverwarring te voorkomen zou het beter zijn indien U voor deze opdracht over geneesheren zoudt kunnen beschikken die geen officier van gerechtelijke politie zouden zijn en bijvoorbeeld als «technisch raadgever» zouden optreden.

De Nationale raad beseft dat de organisatie van dergelijke dienst een zekere tijd in beslag zal nemen. In afwachting van deze regeling, die evenwel binnen een redelijke termijn - ter appreciatie van de Nationale raad - moet tot stand komen, kan de Nationale raad de huidige situatie aanvaarden onder de hierna volgende voorwaarden.

De geneeshereninspecteurs belast met dergelijke preventieve opdrachten dienen hun werkzaamheden strikt te beperken tot het in alinea 1 van Uw brief voorziene kader.

Indien zij misbruik maken van het vertrouwen van de practici, door zich aan te melden met een zuiver preventieve opdracht om in de loop van het onderhoud (of achteraf) repressief te handelen, begaan deze geneeshereninspecteurs volgens de Nationale raad, een zeer ernstige deontologische fout en schenden zij de in Uw schrijven aangegane verbintenis.

De Nationale raad is ervan overtuigd dat U met deze visie akkoord zult gaan en meent dat het voorstel ook realiseerbaar is.»

Op 2 februari 1979 schrijft Dr. Lebeer aan de Nationale raad volgende brief:

« Mijnheer de Voorzitter,

Het ligt zeker niet in mijn bedoeling met dit schrijven een polemiek te beginnen met de leden van de Nationale raad van de Orde. Ik meen echter dat ik uw schrijven van 20 januari l.l. niet volledig onbeantwoord mag laten, omdat dit de indruk zou kunnen geven dat ik helemaal en ongenuanceerd instem met de inhoud van deze brief.

Ik ben van oordeel dat mijn stelling inzake preventief optreden van de medische controlediensten van het RIZIV voldoende bekend is, en duidelijk geformuleerd was in mijn brief van 30 november 1978.

Ik heb bovendien in de loop van ons onderhoud beklemtoond dat zich tot nog toe nog nooit een geval heeft voorgedaan waarbij een geneesheerinspecteur in het raam van een preventieve opdracht het kader van de preventie heeft moeten verlaten om repressief op te treden, en dat wij zelfs voorzien hadden dat indien ooit een geneesheerinspecteur zich in een situatie moest bevinden waarbij hij zou kennis krijgen van werkelijke en opzettelijke bedrogplegingen, hijzelf in geen geval zou belast worden met een mogelijke repressieve opdracht vanwege het controle comité.

Maar het moet daarbij toch gezegd worden dat men van geen enkele beambte van een controledienst mag verwachten dat hij door een stilzwijgen een duidelijke toestand van fraude of bedrog zou dekken, wat er zou op neerkomen dat hij hierin zou deelachtig worden. Het is overigens evident dat de bedoeling van een politiek van preventief en correctief optreden er in bestaat fouten en vergissingen die bij de toepassing van de wetgeving omtrent de ziekteverzekering kunnen voorkomen zoveel mogelijk te vermijden of zonder nare gevolgen voor de betrokkenen op te lossen; maar dat zij niet voor gevolg mag hebben werkelijke misbruiken en bedrieglijke handelingen ten nadele van de verzekering ook maar in het minst te aanvaarden. Dit zal wel als vanzelfsprekend overkomen, maar moet toch naar mijn menig impliciet bij de voorlaatste alinea van uw schrijven toegevoegd worden.

Ik wens er bij te voegen dat uit de wet zelf blijkt dat een geneesheerinspecteur nooit zelf in staat is te beslissen tot een repressief optreden. Dit wordt voorbehouden aan het Comité dat, op basis van vastgestelde feiten via zijn beperkte kamers alleen bevoegd is om de administratieve maatregel te treffen die in artikel 90 van de ziektewet voorzien werd.

De beambten van de controledienst zijn alleen maar gemachtigd om feiten vast te stellen, maar hebben voor wat de gevolgen van die vaststelling betreft geen enkele sanctionele bevoegdheid. Hun persoonlijke tussenkomst kan op dat stuk nooit verder gaan dan het preventief of correctief optreden waarvan de laatste zin van artikel 80 van de wet gewag maakt.

Wat tenslotte de suggestie betreft om «technische raadgevers» in dienst te nemen, zult U begrijpen dat de realisatie ervan, die structuurveranderingen in de controledienst van het RIZIV inhoudt, niet tot mijn bevoegdheid behoort, en bovendien niet zonder wetswijzigingen te verwezenlijken is.»

***

Na kennisneming van dit schrijven, bevestigt de Nationale raad zijn advies van 16 december 1978.

Honoraria01/01/1978 Documentcode: a026018
Honoraria van psychiaters en psychotherapeuten bij niet nagekomen afspraak

De Nationale Raad ontving volgend schrijven van een provinciale raad: de meeste geneesheren‑psychiaters en psychotherapeuten van onze provincie vinden het vanzelfsprekend dat aan de patiënt systematisch een honorarium wordt aangerekend wanneer deze zijn afspraak niet nakomt, zelfs wanneer de afspraak werd afgezegd.

De leden van het Bureau vinden dat deze handelwijze niet goed verenigbaar is met het medisch beroep, of die afspraak nu al dan niet werd afgezegd.

Mogen wij om het advies verzoeken van de Nationale Raad wat dit probleem betreft ?

Zoals nooit aanvaard is dat bij de bepaling van een honorarium rekening wordt gehouden met het therapeutisch effekt ervan, kan niet worden aanvaard dat om therapeutische redenen een bijdrage wordt gevraagd voor een niet nageleefde afspraak.

Wanneer psychiaters en psychotherapeuten menen dat zij het recht hebben systematisch bedragen in rekening te brengen voor niet nageleefde afspraken, beroepen zij zich op therapeutische redenen. Een financiële bijdrage wordt voorgesteld als een hulpmiddel in de therapie.

Er zijn altijd geneesheren geweest die analoge principes verdedigen. Ter staving van te hoge erelonen wordt dan beweerd dat het werk anders niet naar waarde wordt geschat en het therapeutisch effekt van de interventie grotendeels verloren gaat.

In artikel 71 van de Code van geneeskundige Plichtenleer wordt dit kriterium niet vermeld.

Wanneer een psychiatrische patiënt zich niet aan een gemaakte afspraak houdt, is dit ongetwijfeld een belangrijk gebeuren in de therapie dat op het gepaste ogenblik dient te worden besproken. Zolang dit niet is gebeurd, kan de therapeut er de betekenis niet van kennen, noch zijn houding bepalen.

Het is uitgesloten dat de enige mogelijkheid om de therapie met kans op succes verder te zetten erin zou bestaan van de patiënt een financiële bijdrage te eisen.

In principe zijn alle bestaande vormen van psychotherapie ook mogelijk gedurende een klinische behandeling. Ook in een klinisch midden houdt de patiënt zich niet steeds aan een gemaakte afspraak met zijn psychotherapeut zonder dat deze het eisen van een financiële bijdrage als essentiële voorwaarde stelt voor het verderzetten van de therapie.

Biologie (Klinische-)01/01/1978 Documentcode: a026031
Diagnostische en therapeutische vrijheid - Klinische biologie

De Nationale raad die zich bezorgd maakt over de aanzienlijke stijging van de uitgaven van de Z.l.V. op het vlak van de klinische biologie, heeft een commissie met de studie van dit probleem belast.

De Nationale raad die de artsen een diagnostische en therapeutische vrijheid wenst te waarborgen als waarborg voor een kwaliteitsverzorging van de zieken, kan het bestaan van misbruiken niet loochenen en is zich bewust van de ekonomische terugslag van deze geneeskunde die voortdurend verder evolueert.

Alvorens een opdracht, die ongetwijfeld lang en moeilijk zal zijn, tot een goed einde te brengen heeft de commissie de Raad verzocht alle artsen, zowel diegenen die de verstrekkingen uitvoeren als diegenen die ze voorschrijven, te waarschuwen.

Om dit vraagstuk degelijk te kunnen onderzoeken en met het oog op eventuele oplossingen is een samenwerking met de professoren van onze fakulteiten geneeskunde onmisbaar.

De Voorzitter van de commissie heeft zich met deze professoren in verbinding gesteld om hen om hun medewerking, voorstellen en adviezen te verzoeken.

De lezer vindt hieronder de tekst van de brief die naar alle Belgische artsen werd gezonden.

Geachte Collega,

Betreft: klinische biologie

De Nationale Plaad van de Orde van Geneesheren stelt vast dat bij de provinciale raden meerdere tuchtzaken in behandeling zijn waaruit blijkt dat de kwaal van de dichotomie opnieuw opduikt, en dit vooral in specialismen waar technische onderzoeken worden verricht voor diagnostische of therapeutische doel einden. Welnu het blijkt dat steeds meer grote reeksen analyses worden aangevraagd waarvan het nut niet bewezen is. Hierbij kan het zowel gaan om een onnodige herhaling van onderzoeken als om analyses waarvan het resultaat geen enkel nuttige informatie bijbrengt voor het onderzoek van de patiënt.

Bij de keuze van diagnotische en therapeutische middelen geniet de arts in België een zeer grote vrijheid. De Orde van Geneesheren moet volgens de wet evenwel de misbruiken van die vrijheid straffen. De Nationale Raad herinnert terzake aan de wettelijke en deontologische voorschriften (art. 11 en 18, K.B. nr. 78 en art. 35 van de wet van 9.8.1963; art. 36, 80 en 81 van de Code van Plichtenleer).

De Nationale Raad wijst er uitdrukkelijk op dat elke vorm van vergoeding voor het aanvragen van laboratoriumanalyses ten strengste verboden is. Eveneens strafbaar is elke zogezegde vergoeding vanwege het laboratorium aan de aanvragende arts voor monsterafname bij zijn persoonlijke patiënten of een huurvergoeding voor het gebruik van zijn kabinet bij gelegenheid van die afnamen. Geschenken van welke aard ook, dienen als vergoeding te worden beschouwd.

De Nationale Raad heeft de provinciale raden verzocht streng op te treden tegen al deze misbruiken die de geneeskunde in een handel doen ontaarden, die de patiënt en de gemeenschap geen baat bijbrengen en de faam van het medisch corps in opspraak brengen.

De Nationale Raad hoopt dat door dit schrijven de artsen tot een juister inzscht zullen komen en vraagt dat alle geneesheren zouden meewerken aan de bestrijding van hogervermelde misbruiken.

Met collegiale hoogachting,

de Ondervoorzitter,
DR. I. UYTTENDAELE

de Voorzitter,
J. GERNIERS

***

Bijlage bij deze circulaire van 5 februari 1978:

WETTELIJKE EN DEONTOLOGISCHE VOORSCHRIFTEN

K.B. nr. 78 van 10 november 1967

Art. 11 - Aan de beoefenaars bedoeld bij de artikelen 2, 3 en 4 mogen geen reglementaire beperkingen worden opgelegd bij de keuze van de middelen die aangewend moeten worden, hetzij voor het stellen van diagnose, hetzij voor het instellen en uitvoeren van de behandeling, hetzij voor het uitvoeren van magistrale bereidingen.

De misbruiken van de vrijheid waarvan zij in dit drievoudig opzicht genieten, worden beteugeld door de raden van de Orde waarvan zij afhangen.

Art. 18 - § 1. Is verboden onder beoefenaars van eenzelfde tak van geneeskunst, elke verdeling van honoraria onder gelijk welke vorm, behalve zo deze verdeling geschiedt in het raam van de organisatie van de groepsgeneeskunde.

§ 2. Onverminderd de bepalingen van artikelen 15 en 17, is verboden elke overeenkomst van welke aard ook gesloten hetzij tussen de beoefenaars, bedoeld bij de artikelen 2, 3 en 4, hetzij tussen deze beoefenaars en derden, inzonderheid producenten van farmaceutische produkten of leveranciers van geneeskundige of protheseapparaten, wanneer deze overeenkomst betrekking heeft op hun beroep en ertoe strekt aan de een of de ander rechtstreeks of onrechtstreeks winst of voordeel te verschaffen.

Wet van 9 augustus 1963 tot instelling van een regeling voor verplichte ziekte‑ en invaliditeitsverzekering

Art. 35 - De geneesheer oordeelt in geweten en in volle vrijheid over de te verlenen verzorging.

De onrechtmatige verstrekkingen die in strijd zijn met de plichtenleer, worden evenwel ter beoordeling voorgelegd aan de Raden van de Orde der geneesheren.

Het komt uitsluitend die Raden toe de betwistingen van medische aard betreffende de toepassing van de bepaling van het vorig lid te beslechten tussen enerzijds, de geneesheer en, anderzijds, de verzekeringsinstellingen of de Dienst voor geneeskundige controle en gebeurlijk de geneesheer een tuchtstraf op te leggen wegens de fouten die hij te dien opzichte beging. De hiervoren bedoelde misbruiken zullen de Raden van de Orde ter kennis gebracht worden door de Dienst voor geneeskundige controle. Zodra de beslissing van de Raad der Orde niet meer vatbaar is voor beroep, zal zij de Dienst voor geneeskundige controle medegedeeld worden.

Code van de geneeskundige plichtenleer - 1975

Art. 36 - De geneesheer beschikt over de diagnostische en therapeutische vrijheid.

Hij zal vermijden onnodig dure onderzoekingen en behandelingen voor te schrijven of overbodige verstrekkingen te verrichten.

Art. 80 - Ereloonverdeling tussen geneesheren is toegestaan wanneer zij betrekking heeft op een aan de zieke rechtstreekse of onrechtstreekse bewezen dienst in het kader van de groepsgeneeskunde.

Behoudens deze gevallen, is het aanvaarden, het aanbieden of het vragen van een ereloonverdeling, zelfs zonder gevolg, een ernstige fout.

Art. 81 - Elke ereloonverdeling tussen geneesheren en niet‑geneesheren is verboden.

***

Beroepsgeheim01/01/1978 Documentcode: a026025
O.C.M.W. en beroepsgeheim

In een advies dat door een O.C.M.W. in een ziekenhuis werd uitgehangen, wordt het medisch en niet‑medisch personeel gewezen op zijn plichten in verband met het beroepsgeheim zoals die door de O.C.M.W. worden geïnterpreteerd.

Uit dat advies, citeren wij volgende alinea's:

«De arts is niet gebonden door het beroepsgeheim ten opzichte van de O.C.M.W. en evenmin ten opzichte van een van de leden ervan. Hetzelfde geldt des te meer voor het ziekenhuispersoneel en het personeel verbonden aan ouderlingentehuizen, meer bepaald het verplegend personeel...»

«... het is echter niet uitgesloten dat vertrouwelijke gegevens worden uitgewisseld tussen de Openbare Administraties en dat bepaalde gegevens of medische getuigschriften op hun verzoek of in uitvoering van wettelijke voorschriften, oordeelkundig aan bijvoorbeeld een verzekeringsinstelling of aan de sociale zekerheid worden medegedeeld zonder dat daarbij sprake is van een schending van het beroepsgeheim.»

«... Er moet echter een onderscheid worden gemaakt tussen de op hun verzoek aan de Raad van de O.C.M.W. of aan de Overheid bekendgemaakte feiten om gerechtvaardigde administratieve redenen, en de opzettelijke onthulling ten overstaan van derden die niets te zien hebben met de Administratie.

De eerste is noodzakelijk: het personeel van de O.C.M.W. heeft namelijk tot voornaamste taak de Administratieve Overheid waarvan het afhangt, zo volledig mogelijk in te lichten.

Het is in zijn hoedanigheid van ambtenaar bij de Administratie en voor rekening van die Administratie dat de functionnaris vertrouwelijke gegevens verzamelt.

Maar in feite is het de Administratie die recht heeft op het geheim en die er vrij over kan beschikken. »

De circulaire vervolgt, tussen aanhalingstekens:

«De functionnaris als dusdanig beschikt niet over het geheim welke ook zijn rang mag zijn. Het recht behoort de Administratie en alleen het hoofd van die Administratie mag er vrij over beschikken. Zolang hij van zijn rechtstreekse overheid niet de toelating heeft gekregen te spreken, moet de functionnaris het beroepsgeheid inroepen en het zwijgen bewaren. In andere woorden: hij beschikt niet zelf over het geheim; zijn recht is slechts relatief».

Nadat dit vraagstuk nader werd onderzocht, heeft de Nationale Raad de volgende nota goedgekeurd:

De nota die door het openbaar centrum voor maatschappelijk welzijn van Mons in verband met het beroepsgeheim aan alle artsen en aan het personeel van het Saint Georges ziekenhuis van Mons werd gezonden, blijft niet beperkt tot beschouwingen over de organieke wet betreffende de openbare centra voor maatschappelijk welzijn van 8 juli 1976, maar handelt over het beroepsgeheim in het algemeen.

In die nota komen over dit laatste punt meerdere onjuiste verklaringen voor die niet overeen te brengen zijn met de wet en met de jurisprudentie van het Hof van Cassatie, alsmede beschouwingen waarbij geen rekening wordt gehouden met de studies die eminente juristen aan dit delikaat probleem hebben gewijd.

De nota schijnt gedeeltelijk te zijn geïnspireerd door een studie van M. Renaudière, gewezen afdelingshoofd van de C.O.O. van Schaarbeek en verschenen in de «Dictionnaire communal», maar zij gaat veel verder dan de beweringen in deze studie, die op haar beurt nogal wat vergissingen vervat.

Het is wellicht reeds voldoende erop te wijzen dat de tekst tussen aanhalingstekens in de eerste alinea van de nota van de O.C.M.W. van Mons, het zogezegde artikel 458 van het Strafwetboek, niet volledig is: de vermelding «Geneesheren, heelkundigen, officieren van gezondheid... » is weggelaten waarop dit artikel in de eerste plaats van toepassing is.

Het is bijgevolg volstrekt noodzakelijk te herinneren aan de wettelijke beschikkingen tot regeling van het beroepsgeheim en meer bepaald van het medisch geheim.

In artikel 458 van het Strafwetboek wordt bepaald:

«Geneesheren, heelkundigen, officieren van gezondheid, apothekers, vroedvrouwen en alle andere personen die uit hoofde van hun staat of beroep kennis dragen van geheimen die hen zijn toevertrouwd, en deze bekendmaken buiten het geval dat zij geroepen worden om in rechte getuigenis af te leggen en buiten het geval dat de wet hen verplicht die geheimen bekend te maken, worden gestraft met gevangenisstraf van acht dagen tot zes maanden en met geldboete van honderd frank tot vijfhonderd frank.»

Deze bepaling is, zoals alle strafrechtelijke bepalingen, van openbare orde. Het is bijgevolg verboden ervan af te wijken. Slechts via een wet kunnen er uitzonderingen aan toegevoegd worden, en deze uitzonderingen moeten beperkend worden geïnterpreteerd.

Wat in de nota in verband met de O.C.M.W. wordt gezegd, met name, «in feite is het de administratie die recht heeft op het geheim en die er vrij over kan beschikken», is een volkomen onjuiste bewering. Een administratie heeft geen recht op de mededeling van het beroepsgeheim en mag slechts over dit geheim beschikken binnen de daartoe door de wet nauwkeurig vastgelegde perken.

In de twee recente arresten van het Hof van Cassatie werd erop gewezen dat het medisch geheim van openbare orde is. (Cfr. C. 23 juni 1958, Pasicrisie 1958‑I‑1181; 14 juni 1965, Pasic. 1965‑I‑1102).

De artsen mogen bijgevolg behoudens de getuigenis in rechte, slechts het medisch geheim bekendmaken wanneer «de wet hen verplicht die geheimen bekend te maken» zoals wordt bepaald in artikel 458 van het Strafwetboek.

Het feit dat een andere persoon eveneens door het geheim gebonden is, volstaat geenszins voor de arts om hem het medisch geheim mede te delen indien hij daartoe door de wet niet wordt verplicht. Het gedeeld geheim, zelfs onder geneesheren, komt slechts voor wanneer zij eenzelfde patiënt moeten behandelen. Dit geval werd uitdrukkelijk voorzien in artikel 13 van het K.B. nr. 78 betreffende de geneeskunst.

Het hoeft niet te worden gepreciseerd dat de regels van openbare orde in verband met het medisch geheim van toepassing zijn ongeacht het statuut van de arts, hetzij hij zijn praktijk als een vrij beroep uitoefent, gebonden is door een arbeidscontract of het statuut heeft van functionaris.

De nota van de O.C.M.W. steunt in dat verband op verkeerde juridische begrippen.

In de wet van 8 juli 1976 komt geen enkele bepaling voor waarbij de arts wordt verplicht het medisch geheim bekend te maken aan de centra voor maatschappelijk welzijn wanneer zijn patiënt op een dergelijk centrum beroep doet.

Krachtens artikel 30 van de wet, worden de «volledige dossiers» inzake de onderwerpen op de agenda van de Raad voor maatschappelijk welzijn ter beschikking gesteld van de leden. Dat betekent eenvoudig dat elk lid van de Raad het recht heeft kennis te nemen van het volledig administratief dossier van het te onderzoeken geval.

Dat betekent echter geenszins dat het dossier gegevens moet bevatten die onder het beroepsgeheim vallen en die de arts zou moeten verstrekken. Indien de persoon die om sociale hulp verzoekt daarentegen zelf de medische getuigschriften heeft voorgelegd die bij het dossier zijn gevoegd, heeft elk lid vanzelfsprekend het recht er kennis van te nemen.

Indien het centrum, met het oog op het vervullen van zijn wettelijke opdracht, daarentegen op de hoogte moet zijn van bepaalde gegevens van administratieve, financiële of boekhoudelijke aard, kunnen die worden verstrekt zonder dat het nodig is daarbij de aard van de aandoening of van de behandeling bekend te maken.

Tenslotte moet worden onderstreept dat de artsen in principe door het beroepsgeheim zijn gebonden ten opzichte van het Openbaar Centrum voor maatschappelijk welzijn.

Overeenkomstig artikel 67 van de Code van plichtenleer mag de arts medische getuigschriften afleveren aan een patiënt die erom verzoekt met het oog op de tussenkomst van een Openbaar centrum voor maatschappelijk welzijn.

Indien voor de uitvoering van zijn wettelijke opdracht, het Openbaar centrum voor maatschappelijk welzijn noodzakelijker wijze op de hoogte moet zijn van bepaalde gegevens, met name op het administratieve, financiële of boekhoudelijke vlak, mag de arts deze gegevens verstrekken maar zij moeten beperkt blijven tot wat voor de wettelijke formaliteiten vereist is. Bijgevolg is het slechts in die mate dat de wet betreffende de Openbare centra voor maatschappelijk welzijn de arts verplicht bepaalde inlichtingen te verstrekken.

***

Op 20 februari 1978, werd door de Nationale Raad in dit verband een schrijven gericht aan de Minister van Volksgezondheid en Leefmilieu.

Beroepsgeheim01/01/1978 Documentcode: a026024
A.S.L.K. en overlijdensattest

Bij het afsluiten van een levensverzekering bij de Algemene Spaar‑ en Lijfrentekas, wordt de aanvrager verzocht een verklaring te ondertekenen waarbij hij de behandelende arts de toelating geeft de familie in het bezit te stellen van een getuigschrift waarin de doodsoorzaak wordt medegedeeld.

In een besluit van de Algemene Raad van de Algemene Spaaren Lijfrentekas, goedgekeurd bij koninklijk besluit van 18 januari 1974, wordt bij artikel 8 voorzien dat de door de Verzekeringskas verschuldigde sommen aan de begunstigde worden uitbetaald tegen aflevering in geval van overlijden van de verzekerde, van een geneeskundig getuigschrift dat de oorzaak en de omstandigheden van het overlijden vermeldt.

***

Aangezien op analoge verzoeken vanwege privé verzekeringsmaatschappijen nooit eerder werd ingegaan, kan de Nationale Raad onmogelijk een uitzondering hierop maken voor wat het besluit betreft van de Algemene Raad van de ASLK.

Bedoelde bepaling is onverenigbaar met de voorschriften van artikels 458 van het Strafwetboek en 65 van de Code van Plichtenleer, alsmede met de jurisprudentie.

***

De Nationale Raad betwist de geldigheid van de verbintenis aangegaan door de verzekeringsnemer bij de ondertekening van het contract.

Alhoewel binnen de jurisprudentie van de feitenrechters en de rechtsleer, meningsverschillen bestaan omtrent het karakter van het medisch beroepsgeheim, is de doctrine van het Hof van Cassatie constant en formeel.

In de twee recentste arresten die op het vlak van het medisch geheim werden gewezen (23 juni 1958 en 14 juni 1965), heeft het Hof telkens uitdrukkelijk gewezen op het karakter van openbare orde van het medisch geheim.

Bijgevolg is de toestemming van een particulier, met name de zieke of in dit geval de verzekeringsnemers, niet voldoende om de arts van zijn zwijgplicht te ontslaan.

De clausule waarbij de arts van zijn beroepsgeheim wordt ontslaan kan geen enkel praktisch gevolg hebben.

Het spreekt namelijk vanzelf dat een arts niet gebonden is door de clausule van een contract waarvan hij geen partij is. Er bestaat voor de arts bijgevolg geen enkele contractuele verplichting om het getuigschrift af te leveren en hij kan geen enkele contractuele verantwoordelijkheid dragen ten opzichte van de begunstigden van de verzekering of ten opzichte van de verzekeraar, wanneer hij weigert het gevraagde getuigschrift af te leveren.

Anderzijds kan de arts die weigert een getuigschrift af te leveren evenmin een quasi‑delictuele verantwoordelijkheid dragen. Hij handelt namelijk overeenkomstig de beschikkingen van openbare orde inzake het beroepsgeheim en overeenkomstig de regels van de Code van Plichtenleer. Bovendien is de arts, zelfs bij ontbreken van dergelijke beschikkingen of regels, door geen enkele wettelijke beschikking of enige beroepsplicht gehouden een dergelijk getuigschrift af te leveren.

Verder lijkt het uiterst onwaarschijnlijk dat, wanneer ingevolge de weigering van de arts, de begunstigden van de verzekering het gevraagde getuigschrift niet kunnen voorleggen, de verzekeraar enkel op basis daarvan zou kunnen weigeren het contract uit te voeren. Voor de begunstigden is dat namelijk een geval van overmacht.

De geldigheid van een clausule, waarbij in een wederkerig contract een partij het naleven van haar verplichtingen bindt aan het uitvoeren van een formaliteit door een derde die van zijn kant door geen enkele verplichting is gebonden, is vanzelfsprekend betwistbaar.

Commercialisatie van de geneeskunde01/01/1978 Documentcode: a027001
report_problem Informatie/Documentatie
De commercialisatie van de geneeskunde

De medische ethiek steunt op enkele fundamentele beginselen die, in de Code, in praktische levensregels werden omgezet.

Eén van deze principes wordt geformuleerd in art. 10 van de Code: «De geneeskunde mag, in geen geval, en op geen enkele manier, als een handelszaak worden opgevat».

Er bestaat, inderdaad, een volstrekte onverenigbaarheid tussen handelsgeest en eerlijke geneeskunde.

In de handelspraktijk is het normaal zijn produktie op te drijven, publiciteit te maken, procenten of kommissielonen op te strijken, zijn verkoopspunten te vermenigvuidigen. In één woord zijn eigen materieel belang na te streven.

In de geneeskunde is het juist andersom.

De patiënt moet er vast kunnen op rekenen dat de verrichte onderzoeken, en voorgeschreven behandelingen zullen beperkt worden tot wat strikt nodig is voor zijn genezing.

Elke afspraak of overeenkomst, die de geneesheer zou kunnen aanzetten om zijn materieel voordeel te stellen boven het heil van zijn patiënt, is daarom uit den boze. Ze ondermijnt het vertrouwen van de patiënt en kan zelfs zijn physische integriteit aantasten.

Daarom werd elke dichotomie, onder welke vorm dan ook, of met om het even wie, steeds streng veroordeeld.

Als dichotomie dient beschouwd elke winst, rechtstreeks of onrechtstreeks voordeel, die de geneesheer zou verwerven bij, of ter gelegenheid van de uitoefening van zijn beroep, behoudens natuurlijk zijn rechtmatig ereloon.

Deze deontologische principes werden ten andere zowel door de wet, de rechtsleer, en de jurisprudentie bevestigd.

Dit werd zeer kernachtig samengevat in een vonnis van de burgerlijke rechtbank van Antwerpen die het aldus formuleerde: «Benevens wetenschappelijke kennis en medische geschiktheid zijn immers de onafhankelijkheid en de belangloosheid van de geneesheer de grondbeginselen voor de uitoefening van goede geneeskunde en gelden dan ook als medische gedragsregelen. Omdat zij de nodige waardigheid van de geneesheer jegens zijn patiënten, en hun vertrouwen jegens hem waarborgen, en vooral omdat zij het recht zijner patiënten op dergelijke medische behandeling en op zijn lichamelijke integriteit beschermen. Deze grondbeginselen en gedragsregels zijn daarom zelfs van openbare orde, en elke overeenkomst die er afbreuk aan doet is aldus van rechtswege nietig». Burg. Antwerpen 23.12.1953 J.T. 1954 blz. 263/264.

Men mag dus terecht besluiten dat commerciële praktijken, als het ware, indruisen tegen het wezen zelf van de geneeskunde, en daarom, ook zowel door de deontologie, als door het recht veroordeeld worden.

Uit de parlementaire besprekingen, die de wettelijke oprichting van de Orde der geneesheren, in 1938 voorafgingen, blijkt dan ook dat de strijd tegen de commercialisatie, als een van de bijzonderste opdrachten van de Orde werd gezien, omdat het gerecht hier meestal machteloos staat.

Toen in 1947 de Orde eindelijk kon in werking treden, werd dit ook zo begrepen door de toenmalige Voorzitter van de Hoge Raad, die als inleiding op de Code van 1950 schreef: «Het kan niet langer meer geloochend worden dat in zekere milieu's de geneeskunde als een handelszaak wordt opgevat. Dergelijke praktijken moeten dan ook streng disciplinair beteugeld worden».

De strijdvaardige intenties van de Orde, en zijn voorzitter, werden echter in de kiem gesmoord door het verbreken van de Code door de Raad van State. Door de geneesheren werd dit verkeerdelijk geïnterpreteerd alsof de inhoud zelf van deze Code werd verworpen.

Intussen woekerden de misbruiken verder. Des te meer dan dat met het ontstaan van de Z.l.V. sommige personen en instanties in de geneeskunde de mogelijkheid zagen om er politiek philosophisch en ook financieel voordeel uit te halen.

Wanneer in 1970 de Nationale Raad door de wetgever werd belast met het opstellen van een nieuwe Code leek het wel onbegonnen werk tegen deze wantoestanden op te roeien.

Uiteindelijk heeft de Nationale Raad zijn verantwoordelijkheid genomen met de overweging dat zoals men in de U.S.A. zegt: «The wide extent of an unethical practice does not make it ethical». De grote verspreiding van ondeontologische praktijken maakt ze niet deontologisch.

Zo werd o.m. het systeem van de procentuele afhoudingen verworpen, dat, gekombineerd met de gratuiteit gans de gezondheidszorg bederft. Met dit systeem is het niet langer meer de beroepsbekwaamheid van de geneesheren, het belang van de zieke, de kwaliteit van de geneeskunde die centraal staan maar integendeel de gemeenschapelijke materiële belangen van instellingen EN geneesheren.

De Nationale Raad heeft nooit gedacht dat aldus onmiddellijk een einde kon gesteld worden aan wantoestanden, die bijna 40 jaar bestaan. Welbewust heeft hij echter de vinger gelegd op een etterende wonde, en het roer radikaal omgegooid. Het is duidelijk dat men hier staat voor een reuzetaak die, in samenspraak en samenwerking met alle betrokken instanties, tot een goed einde moet worden gebracht.

Dat men zou ongelijk hebben de armen te vlug te laten zakken wordt bewezen door een konkreet voorbeeld.

In 1964 ging de Hoge Raad ten strijde tegen de dichotomie over het algemeen, en de dichotomie in de heelkunde in het bijzonder. Daarbij werd beroep gedaan op de beroepsorganisaties. Het resultaat was dat de schande van de heelkundige dichotomie vrijwel verdwenen is.

Meer recent is nu een nieuwe plaag opgedoken, namelijk, de misbruiken in verband met de klinische biologie.

Het gaat van de brutale dichotomie, over allerhande varia, tot meer listige vormen als bijvoorbeeld het oprichten van allerhande verenigingen, waar alleen een doorgedreven studie van de statuten en vooral de praktijk de kollusie kan aan het licht brengen. Minstens twee jaar voor het huidige perskabaal, heeft de Orde hier ingegrepen, door herhaalde omzendbrieven van de Nationale Raad, en door het disciplinair optreden van de provinciale Raden.

Het lijkt wel of de strijd tegen de commercialisatie van de geneeskunde nooit af zal zijn. Eigenlijk hoeft dit, in deze wereld, geen verwondering te baren. Liet reeds Shakespeare, in zijn tijd, Hamiet niet zeggen: «To be honest, is to be one man pickt out of tenthousand».

Het gaat echter om een grondregel, om het wezen zelf van ons beroep.

Daarom zal de Orde, in al zijn geledingen zijn krachten inzetten, om ons beroep te bewaren: een bij uitstek humanitair beroep, ten dienste van de patiënt.

Dr. Alex De Bruyn,
Lid van de Nationale Raad.